تعریف

طب آیورودا کهن‌ترین نظام پزشکی موجود درد نیا است. این نظام پزشکی ریشه در ابتدای تاریخ را نشان هند دارد. طب آیورودا نوعی طب کل‌نگر و کلیت‌گرا می‌باشد. کلمه آیورودا ترکیبی از دو کلمه زبان سانسکریت است: آیور به معنی زیستن و ودا به معنی دانش و آگاهی چنین است که طب آیورودا را طب علم زندگی یا دانش زیستن یا علم تندرستی و طول عمر می‌دانند. هدف طب آیورودا تطبیق انرژی‌های درونی بدن انسان با تغییرات انرژی‌های محیطی و حفظ تعادل انرژیایی طبیعی کلیت وجود انسان است. طب آیورودا، برخلاف طب مدرن غربی، نگرشی کلیشه‌ای و کاذب به سلامتی (به عنوان نبود علائم ظاهری نوعی بیماری) ندارد بلکه باور دارد که هر فرد طبیعی خاص خود و ویژگی‌های خاص خود را دارد و عادی یا طبیعی بودن او را باید مستقل از دیگران سنجید. فلسفه آیورودا مشتمل بر یک‌سری معالجات شامل گیاهان دارویی، تغییر رژیم غذایی، مراقبه، رایحه درمانی، ماساژ و حرکات یوگا برای نگهداری یا بازیابی سلامتی است.

تاریخچه

آیورودا یا علم زیستن در حدود 1200 سال پیش از میلاد شکل نوشتاری یافته و به یکی از متون مقدس هند به نام آتارواودا افزوده شده است. نخستین مکتب رسمی تعلیم طب آیورودا حدود 500 سال پیش از میلاد در دانشگاه بنارس تأسیس گشت. در آن جا بود که نخستین دایره المعارف پزشکی به نام سمهیتا (SAMHITA) نوشته شد. هفت سال پس از آن دومین دایره المعارف پزشکی بزرگ نوشته شد و این دو اساس طب آیورودا را تشکیل دادند. حدود 900 سال قبل از میلاد سه دانشمند بزرگ به نام‌های Charaka، Sushruta و Vaghhata اصول آن را از منابعی که وجود داشت جمع‌آوری نمودند. کتاب‌های بر جای مانده از آنان هنوز هم توسط دانشجویان، اساتید و درمانگران این رشته استفاده می‌شود.

شاخه‌های آیورودا

طب آیورودا نه تنها در بیماری‌های داخلی- پوستی و عصبی- روانی بلکه در همه دیگر رشته‌های پزشکی فعال است و به عنوان مثال شاخه‌های مامایی و زایمان، بیماری‌ها و مشکلات زنان، طب کودکان، روان‌شناسی و جراحی نیز دارد. یکی دیگر از شاخه‌های درمانی طب آیورودا که به تازگی اهمیت آن را در پزشکی نوین غربی شناخته‌اند رشته اختلالات جنسی است.

فلسفه آیورودا

مطابق فلسفه آیورودا، همه چیز در این جهان از پنج عنصر اساسی تشکیل شده است. این عناصر ساختاری شامل آب، آتش، هوا، زمین و اتر (فضا) است. بسته به این که یکی از این عناصر در ساختار مخلوقات روی زمین غالب‌تر باشد آن را به عنوان جزء اصلی تشکیل دهنده آن موجود می‌شناسیم. براساس همین دیدگاه، این عناصر بصورت زوج با هم ترکیب می‌یابند و سه خصلت عمده را پدید می‌آورند که به نام دوشا (سرشت) نامیده می‌شوند. در بدن هر شخص، یکی از این سرشت‌ها به عنوان غالب شناخته می‌شود که ویژگی‌های فردی او را رقم می‌زند. بنابراین برای پیشگیری و درمان بیماری ابتدا باید این خصلت‌ها شناخته و معین شود. اینها در واقع همان مشخصات فیزیکی، فکری و احساسی هر انسان به شمار می‌روند که در وجود همگان دیده می‌شود. تعالیم آیورودا این سه گروه مهم را به واتا، پیتا و کانا تقسیم‌‌بندی می‌کند. افراد با خصلت غالب واتا، معمولاً لاغر هستند. پوست آنها خشک، دارای چروک است و اغلب ضعف قدرت تصمیم‌گیری دارند. در عین حال خلاقیت فکری و توانایی ذهنی بالایی داشته و در حرکت و گفتار بسیار سریع هستند از سایر ویژگی‌های این گروه از مردم باید به عصبانیت، اضطراب و استعداد ابتلا به بی‌خوابی، آمفیزم، آرتریت، ذات الریه و یبوست اشاره کرد. دسته دوم افرادی هستند که دارای خصلت پیتا هستند. اینها بدنی گرم و اندامی متناسب، پوست چرب و اشتهای زیادی دارند. این افراد معمولاً به سرعت نسبت به وقایع پیرامون خود عکس‌العمل نشان می‌دهند و مستعد ابتلا به تب و بیماری‌های التهابی می‌شوند. گروه سوم، سرشت کافا است که نقطه مقابل واتا است.
افراد این گروه خونسرد، بخشنده و خوش‌برخورد هستند. علاقه‌ای به ورزش و تحرک ندارند و اغلب از اضافه وزن رنج می‌برند. به آهستگی حرکت می‌کنند و غذاهای چرب و پرنمک را به سایر خوراکی‌ها ترجیح می‌دهند. چنین افرادی نسبت به سرماخوردگی و عفونت سینوس و دیابت بسیار حساس هستند. متخصصان طب آیوردا، پس از مشاوره و تعیین سرشت غالب بیماران نسبت به تجویز داروی مناسب هر گروه اقدام می‌کنند. هر یک از این سه گروه احتیاجات غذایی متفاوتی داشته و نیازمند برنامه زندگی خاصی هستند که عدم توجه به آن، ظهور بیماری‌های گوناگون را به دنبال دارد.

علت اصلی بروز بیماری از دید آیورودا

ترکیب پنج عنصر، دوشاها را می‌سازد. دوشاها اعمال روانی- زیستی را کنترل می‌کنند. بنابراین اگر متعادل باشند سلامتی و نظم (order) وجود دارد و اگر متعادل نباشد، بیماری رخ می‌دهد.(Disorder)
اصل کلی آیورودا بر این اساس است که بیماری بعلت عدم تعادل در یک یا چند دوشا بوجود می‌آید. عوامل متعددی می‌تواند بر تعادل دوشاها اثر بگذارد. از رژیم غذایی گرفته تا تغییر فصل، استرس در کار یا خانواده هم تعادل دوشاها را بر هم می‌زند که نتیجه آن انباشتگی سموم در بدن و ذهن است. هنگامی که علت بیماری تشخیص داده شد، تحت راهنمایی یک درمانگر آیورودا بازیابی تعادل و سم‌زدایی انجام می‌شود. این موضوع را به این صورت توضیح می‌دهند که وقتی انرژی متعادل شد، سیستم دفاعلی طبیعی بدن نیرومند می‌شود و راحت‌تر می‌تواند با بیماری مبارزه کند یا از بیمار شدن جلوگیری کند.

چگونگی اجرا

درمانگر یک سری سئوال برای تعیین نوع دوشای بیمار می‌پرسد. از وی درباره خصوصیات فیزیکی، احساسی، ذهنی، مزاج و غذاهای مورد علاقه همچنین درباره خصوصیات شخصیتی و سابقه خانوادگی سئوال می‌شود. درمانگر به قلب و ریه فرد گوش می‌کند و توجه خاصی به ذهن به نبض فرد و زبان وی از نظر رنگ و حساسیت دارد. از طریق نبض‌ها، درمانگر می‌تواند عدم تعادل‌ها را معلوم کند. این نبض‌ها همچنین اطلاعاتی درباره سه دوشاها می‌دهند. بعلاوه ممکن است نمونه ادرار هم آزمایش شود. بعد از تعیین نوع مزاج و عدم تعادل‌های موجود، درمانگر ممکن است ترکیبی از درمان‌های آیورودا را برای بیمار تجویز کند که شامل گیاهان دارویی، شیوه زندگی، اصلاح رژیم غذایی، مدیتیشن، یوگا، تمرینات تنفسی و پاکسازی با دوش یا تنقیه است.

شواهد کلینیکی

مطالعات گوناگون، اثرات مفید آیورودا در درمان بیماری‌ها را به اثبات رسانده است. یکی از این موارد بررسی کلینیکی است که در سال 1990 به انجام رسید. نتایج این تحقیق نشان داد که عصاره گیاه دارویی به نام جینماسیلوستر که توسط متخصصیان آیورودا تجویز می‌شود جهت کنترل هیپرگلیسمی مبتلایان به دیابت مؤثر است. مدت درمان با این گیاه دارویی 18 تا 20 ماه بوده و 22 بیمار شرکت کننده در این بررسی علاوه بر استفاده از داروهای رایج از این داروی گیاهی بهره جستند. تمامی این بیماران بهبود قابل توجهی را نشان دادند و حتی 5 نفر از آنها با نظر پزشک، مصرف دارو را قطع کردند. تحقیق دیگر در سال 1995 بر روی 60 بیمار مبتلا به پارکینسون انجام شد. متخصصان به مدت 12 هفته از عامل دارویی HP-002 که در طب آیورودا کاربرد دارد استفاده کردند. در گروه مقابل، شامل 26 بیمار، فقط داروهای رایج تجویز شد. نتایج حاکی از تاثیر فوق العاده داروی مذکور در کاهش و کنترل علائم بیماری پارکینسون بوده است. بررسی دیگر، اثر دارویی را که در طب آیورودا برای کاهش کلسترول و تری‌گلیسرید به کار می‌رود، کاملاً مشخص ساخته است. این دارو کلسترول خون را تا حدود 20 درصد کاهش می‌دهد، در حالی که این تاثیر برای کاستن از مقدار تری‌گلیسرید خون حدود 27 درصد است. از برنامه‌های تحقیقاتی در دست اجرا باید به طرح مشترک دانشمندان دانشگاه‌های پزشکی جانزهاپکینز و UCLA همراه با پزشکان هندی اشاره کرد. این پروژه برای بررسی اثرات کلینیکی درمان‌های آیورودا در معالجه روماتیسم مفصلی، هپاتیت C، دیابت و استئوآرتریت انجام می‌شود.

منابع

1- استنوی،اندرو.دایره المعارف شفا 32 روش درمانی نامتعارف.مترجم: پرویز،پهلوان.چاپ 1،نشر یاهو،1383.
2- http://www.cam.ir/HomePage.aspx?TabID=3573&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR

3 http://www.iranhealers.com/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=99

پیوندها

           www.ayurveda.com

            www.ayurvedic.org

www.ayurveda-foryou.com 

       www.ayurvedahc.com